विद्यानंद बापट भरकटलेत. बापटांनी आता मुलाखती देणे बंद करावेत. पत्रकार आणि वृत्तवाहिन्यांना विद्यानंद बापटांच्या रुपाने आता एक नवे खेळणे मिळाले आहे. त्यांचा वापर करुन हे लोक स्वतःचा टीआरपी वाढवतायेत.
गेल्या काही दिवसांत विद्यानंद बापट यांच्या मुलाखती सर्वच वृत्तवाहिन्या आणि यु- ट्यूबर्स घेतायत.
गेल्या दोन दिवसांत राज ठाकरे यांच्या भाषणाला असाच तुफान टीआरपी लाभला असे म्हणतात. मात्र तो एका अगदी वेगळ्या कारणाने.
राज्यातल्या दहीहंडी कार्यक्रमांना खूप टीआरपी लाभला तसा.
वृत्तवाहिन्यांनी आपले नवशिके बातमीदार बापट यांच्यावर प्रश्नांचा भडीमार करण्यासाठी सोडले आहेत आणि त्यांची प्रश्ने पाहता अनेकांची करमणूक होतेय.
बापट यांना घेरण्याचा प्रयत्नांत अनेक दिग्गज पत्रकारांचाही अभिमन्यू झालेला दिसतोय.
बापट कुणाच्याच हाताला लागत नाहीत.
पत्रकार बापट यांना देव, धर्म, नास्तिकता वगैरे बाबतींत मुद्दाम खोचूनखोचून प्रश्न विचारुन, डिचवून त्यांना बहकू पाहतात.
त्यामुळे बापटांनी केवळ डिजे आणि ध्वनी प्रदूषण या त्यांच्या पेटंट मुद्द्यावरच बोलावे, संस्कृत सुभाषिते, रामायण आणि महाभारतातील दाखले देणे बंद करावे, असा अनाहूत सार्वजनिक सल्ला अनेकांनी त्यांना दिला आहे.
त्यात त्यांचे कट्टर समर्थक आणि चाहते यांचाही समावेश आहे.
मात्र बापट आपला तोल ढाळत नाहीत. कायदयाच्या कचाटीत येतील, त्यांच्या विरोधकांच्या हातात कोलीत मिळेल असे एकही आक्षेपार्ह विधान करत नाहीत.
राज्यातील सर्वच दिग्गज नेत्यांनी आतापर्यंत बापट यांची दखल घेतली आहे.
पुण्यातल्या नारायण पेठेत सप्ताहातून तिनचार दिवस माझा वावर असतो. अशावेळी विद्यानंद बापट कधीतरी रस्त्यावर दिसतील असे वाटायचे.
त्यांचा चेहेरामोहरा आणि देहबोली आतापर्यंत अनेकांच्या परिचयाची झाली आहे. बापट यांची मुलाखत आपणसुद्धा घ्यावी असा विचार अनेकदा मनात आला आहे.
मात्र सद्याचा हा गदारोळ खाली बसेपर्यंत हे टाळायचे असे ठरवले होते.
त्यानंतर त्यांच्यावर हल्ल्याची ती घटना घडली.
आता एवीतेवी सुरक्षेच्या कारणास्तव बापट यांनी एकटेदुकटे बाहेर पडायचे टाळावे असा पोलिसांनी आणि इतरांनीही त्यांना सल्ला दिलाच आहे.
त्यामुळे बापटाख्यान कमी होईल असे मला वाटले होते.
आपल्या हितचिंतकांचा सल्ला मनावर घेऊन बापट काही काळ ध्वनिप्रदूषण वगळता इतर संवेदनाशील मुद्द्यांवर बोलणे टाळतील असे गृहीत धरले होते.
परवा प्रवासात असताना बापट यांची नवी मुलाखत ऐकली आणि माझ्या प्रश्नाचे उत्तर मिळाले.
नेहेमीप्रमाणे मुलाखत घेणारा पत्रकार पोरसवदा होता.
चिफ पब्लिसिटी किंवा सवंग लोकप्रियता मिळवणे हा आपला उद्देश नाही असे बापट सतत मनात आले आहेत.
या पत्रकाराने दोन प्रश्न विचारले आणि त्या प्रश्नांच्या दिलेल्या उत्तरांनी बापट यांच्या विचारसरणी एकदम स्पष्ट झाली.
`चिफ पब्लिसिटी किंवा सवंग लोकप्रियतेसाठी मी मुलाखती देत नाही, मात्र माझ्या या सततच्या मुलाखतींनी जर सार्वजनिक कार्यक्रमांमुळे होणारे ध्वनी प्रदूषण, रस्त्यांची आणि वाहतुकीची कोंडी, लोकांची गैरसोयण, हाल, आणि इतरांच्या दैनंदिन जीवनात येणारे नियंत्रण याबाबत समाजात जागृती होऊन सकारात्मक बदल होत असतील तर मी मुलाखती देत राहील.''
सर्वच धर्मांच्या सार्वजनिक, रस्त्यांवर साजरे उत्सवांमुळे आणि महापुरुषांच्या जयंत्या-मयंत्यांमुळे (हा त्यांचाच शब्द) होणाऱ्या उपद्रवाविरोधी त्यांनी भूमिका घेतली आहे.
हे उत्सव आणि कार्यक्रम बंद हॉलमध्ये आणि इतरांना त्रास न होता साजरे व्हावे असे बापट म्हणतात.
त्या पत्रकाराचा दुसरा प्रश्न असा होता
``तुम्ही कधी असा कधी विचार करता कि ज्या देवासाठी हे सर्व सण, उत्सव केले जाते त्या देवाला तरी हे पटणारे आहे का? ''
``देवाच्या मुळी अस्तित्वावरच माझा विश्वास नाही तर मग देवाला काय वाटेल याचा मी विचारच कसा करेल?'' असे बापट यांचे उत्तर होते.
भारतीय माणूस फार सश्रद्ध आहे. आपल्या समाजजीवनात आणि राजकारणात अनेक वर्षांपासून जात आणि धर्म या अत्यंत महत्वाच्या बाबी राहिलेल्या आहेत, याचे पडसाद वेळोवेळी अनेक ठिकाणी पडत असतात.
त्यामुळे आपल्या जाती आणि धर्म यांचे प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्षरीत्या प्रदर्शन करणे लोकांना भाग पडते किंवा फायदेशीर ठरत असते.
भारतीय लोक परदेशी गेल्यानंतरसुद्धा असेच वागतात हे आपण नेहेमीच अनुभवत असतो.
निधर्मी राज्यघटना असलेल्या आपल्या देशात गेल्या काही दशकांत उघडउघड धर्माधिष्टीत राजकारण आणि समाजकारण प्रस्थापित झाले आहे.
यामुळेच समाजकारणात आणि राजकारणात असलेली अनेक नेते मंडळी नास्तिक असली तरी देवधर्मांबाबत असलेल्या मतांबाबत आपली ठाम भूमिका कधी मांडत नाहीत.
`काहीही असले तरी आपण सश्रद्ध आहोत, आम्ही त्यांच्यापैकी नाही' अशी सारवासारव लोकानुयास्तव अनेक जण करत असतात.
यामुळेच डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या नेतृत्वाखालील अंधश्रद्धा निर्मूलन चळवळीने देव आणि धर्म याबाबत रोखठोख भूमिका घेण्याचे सातत्याने टाळले होते.
देव आणि श्रद्दा याविरुद्ध थेट भूमिका घेतल्यास सश्रद्ध असलेला बहुसंख्य समाज आपल्या चळवळीविरुद्ध जाईल अशी भीती यामागे होती आणि आहे .
आपल्या विविध मुलाखतींत आपल्या भूमिकेच्या समर्थनार्थ बापट महाभारतातील काही प्रसंग, संस्कृतमधील श्र्लोक, मराठीतील सुभाषिते यांची पेरणी करत असतात , काही इंग्रजी पुस्तकांचा, पाश्चात्त्य विचारवंतांचा हवाला देत असतात, आपल्या नागरी अधिकारांच्या समर्थनार्थ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरलिखित राज्यघटनेतील मूलभूत स्वातंत्र्य आणि अधिकारांचा उल्लेख करतात, त्याचप्रमाणे डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या विचारसरणीचीही पाठराखण करत असतात.
कुठलाही आडपडदा न ठेवता आणि परिणामांची पर्वा न ठेवता आपण नास्तिक आहोत हे बापट यांनी आपल्या पहिल्याच मुलाखतीत स्पष्ट केले तेव्हा अनेकांना धक्काच बसला होता.
"सत्य असत्याशी मन केले ग्वाही । मानियले नाही बहुमता ।। ही तुकोबांची शिकवण बापट लोकांना नेहेमी ऐकवत असतात.
फार वर्षांपूर्वी डॉ. श्रीराम लागू यांनी `देवाला रिटायर करा' अशी भूमिका घेतली तेव्हा मोठा गदारोळ उडाला होता याचे कारण बहुसंख्य समाज सश्रद्ध आहे हेच होते.
डॉ. लागू यांच्या थेट धर्मविरोधी आणि देवाच्या अस्तित्वाविरोधी भूमिकेने त्यामुळे अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीची फार मोठी गोची केली होती.
त्यानंतर अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीतर्फे त्याकाळात गावोगावी डॉ. श्रीराम लागू आणि डॉ नरेंद्र दाभोलकर यांच्यामध्ये देव ही संकल्पना, श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा या विषयांवर सार्वजनिकरित्या संवाद घडवून आणले जात असत.
या संवादांत आपल्या चळवळीचा रोख लोकांच्या श्रद्धा, देव ही संकल्पना आणि धार्मिक प्रथा-परंपरा याविरुद्ध नाही तर समाजघातक, विविध प्रकारचे शोषण करणाऱ्या अंधश्रद्धा याविरुद्ध आहे अशी मांडणी डॉ. दाभोलकर करत असत.
हा सरळसरळ ताकाला जाऊन भांडे लपवण्याचा प्रकार होता.
अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीतर्फे या संवादांची पुस्तिका मराठीत आणि इंग्रजीत प्रकाशित झाल्या आहेत. त्या संवादाकडे एक नजर फिरवली तर मी काय म्हणतो आहे हे समजू शकेल.
अंधश्रद्धा निर्मूलन चळवळ ही अंधश्रद्धा आणि श्रद्धा यामध्ये फरक मानते, चळवळीचा विरोध कुठल्याही समाजघातक, शोषण करणाऱ्या अंधश्रद्धेला आहे, श्रद्धेला नाही, अशी काहीशी गोलमाल आणि बोटचेपी भूमिका या चळवळीने घेतली होती.
श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा यामधील नेमका फरक काय आहे याबाबत मात्र स्पष्टीकरण दिले जात नसायचे.
डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्याही एक पाऊल पुढे जाऊन आपले राज्यघटनादत्त व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि अधिकार याबाबत आपला मुद्दा मांडताना देवाचे अस्तित्व निःसंदिग्धपणे नाकारुन विद्यानंद बापट यांनी आता सरळसरळ मुळावरच घाव घातला आहे.
या मुद्द्यांवर विद्यानंद बापट यांना सरळसरळ भिडणे आतापर्यंत कुणालाच शक्य झालेले नाही.
Camil Parkhe September 9, 2026
