पहिला कम्युनियन विधी

काही तारखा मनाच्या पटलावर कायमच्या कोरलेल्या असतात. आजची तीन ऑकटोबर तारीख तशीच. तीन ऑकटोबर हा कॅथोलिक चर्चच्या वार्षिक कॅलेंडरमध्ये संत तेरेजा हिचा सण, फेस्त किंवा फिस्ट. श्रीरामपूर तालुक्यातल्या हरेगाव येथे संत तेरेजा चर्च आहे, तिथल्या संत तेरेजा शाळेत आणि बोर्डिंगमध्ये मी होतो. जर्मन जेसुईट फादरांनी या ग्रामीण भागात स्थापन केलेल्या या शाळेत त्या दिवशी खास कार्यक्रम असायचा. साठीच्या दशकाच्या अखेरीस त्या वर्षी आमच्या शाळेच्या बोर्डिंगमध्ये त्यादिवशी तीन ऑकटोबरला माझे आईवडील श्रीरामपूरहून भल्या पहाटे आले आणि देवळातल्या त्या कार्यक्रमासाठी माझी तयारी करु लागले. 

 

त्या वेळी मी तिसरीत असेल. बाईने मला धुऊनपुसून स्वच्छ केले, दादांनीच आमच्या `पारखे टेलर्स' या दुकानात शिवलेले नवेकोरे कपडे माझ्या अंगावर चढवले. पांढरी पॅन्ट, पांढराच शर्ट, पांढरे मोजे आणि लेस असलेले पांढरे कापडी बूट. माझ्या डोक्याला तेल लावून कुरळे केस विंचरुन, भांग पडून केसाचा पुढे कोंबडा काढला, चेहेऱ्यावर पावडरचा हलकासा हात फिरवला, सावळ्या गालावर एक बारीकसा काजळाचा ठिपका लावला. नजर लागू नये म्हणून.. देवळात इतर मुलांसह जाण्यास मी आता तयार झालो होतो. 

 

उत्सवमुर्ती बनण्याची माझ्या आयुष्यातली ही पहिली घटना, त्याकाळात कुणाचाही वाढदिवस साजरा करण्याची प्रथा नव्हती. आमच्या शाळेला आणि देवळाला जिचे नाव दिले होते त्या संत तेरेजाच्या सणानिमित इथल्या बोर्डिंगमधल्या लहान मुलां-मुलींच्या पहिल्या कम्युनियनचा सामुदायिक विधी या दिवशी व्हायचा. 

 

ही संत तेरेजा म्हणजे मदर तेरेसा ऑफ कोलकता नव्हे. सेंट तेरेजा ऑफ द चाइल्ड जिझस ही एकोणिसाव्या शतकातली कार्मेलाईट संस्थेची फ्रेंच नन. या संत तेरेजाच्या या सणानिमित्त ``स्वर्गबागेतील लहान फुला, संत तेरेजा प्रणाम तुला, प्रणाम तुला'' हे गायन पेटी तबल्याच्या सुरांत हमखास गायले जायचे ! 

 

दुसऱ्या महायुद्धात जर्मनीच्या सैन्यात वैद्यकीय पथकात काम केलेले फादर ह्युबर्ट सिक्स्थ आणि फादर रिचर्ड वासरर हे संत तेरेजा देवळात त्यावेळी धर्मगुरु आणि शाळेचे प्रमुख होते. 

 

कॅथोलिक धर्मात सप्त स्नानसंस्कार म्हणजे सात सांक्रांमेंत असतात. जन्मानंतर काही दिवसांत होणारा बाप्तिस्मा (नामकरण विधी) , बालपणी कम्युनियन, प्रायश्चित किंवा कन्फेशन, पौंगडावस्थेत कन्फर्मेशन किंवा दृढीकरण, तरुणपणी लग्नविधी किंवा दिक्षाविधी, आणि पार्थिव देहावर अंतिम संस्कार हे ते सप्त स्नानसंस्कार. 

 

कॅथोलिक देवळात रविवारीही (आणि दररोजही ) होणाऱ्या मिस्सा विधीत भाविकांना ख्रिस्तशरीर किंवा कम्युनियन दिले जाते. 

 

दहाव्या वर्षांच्या आसपास असणाऱ्या मुलांमुलींना पहिल्यांदा या सांक्रामेंतसाठी भरपूर पुर्वतयारी करून म्हणजे नेहेमी म्हटल्या जाणाऱ्या सर्व प्रार्थना शिकवून सामुहिकरीत्या पहिल्यांदा कम्युनियन दिला जातो त्या विधीत मी आज सामील होणार होतो. 

 

या विधीसाठी मुलींना अगदी नववधुसारख्या पांढरे गाऊन, हातमोजे आणि तोंडावर व्हेल वगैरे वेशात सजवलं जातं .

या विधीसाठी मला दादा-बाईनं असं नटूनथटून तयार केलं हे आजही आठवतं तसा पहिला कम्युनियनचा तो विधी मात्र आठवत नाही.  

 

इव्हेंट्सच्या आजच्या जमान्यात घरातल्या मुलां-मुलींचा फर्स्ट कम्युनियन हा ख्रिस्ती कुटुंबांसाठी मोठा समारंभ असतो. 

 

कुठल्याही ख्रिस्ती - कॅथोलिक आणि प्रोटेस्टंट - व्यक्तीसाठी त्यांचा पहिला कम्युनियन विधी असा अविस्मरणीय असतो, याचं कारण म्हणजे श्रद्धाळू असेपर्यंत आणि देवळांत उपासनेसाठी ते जातील तोपर्यंत या उपासना विधिदरम्यान ते या ख्रिस्तभोजनात किंवा युखिरिस्ट विधीत ते सहभागी होत असतात. 

 

 

Camil Parkhe, October 3, 2022