शाह रुख खान, राज कपूरभारताचे अनभिषिक्त सांस्कृतिक राजदूत -  

काही वर्षांपूर्वी कुटुंबियांसह युरोपच्या सहलीवर होतो तेव्हाची ही गोष्ट. निघण्याआधी ऐनवेळेस इंग्लंडचा व्हिसा मिळाला नव्हता, त्यामुळे फ्रान्स आणि इटलीतील मुक्काम वाढवला होता. फ्रान्समध्ये आठवडाभर आणि पॅरीस येथे तीनचार दिवस होतो. त्यामुळे तिथली मेट्रो सेवा आणि इतर गोष्टी थोड्याफार अंगवळणी पडल्या होत्या.

एक दिवस पॅरीसमधल्या मॉन्ट मार्त या आमच्या स्थानाच्या परिसरातील रस्त्यावर आम्ही तिघं जण फिरत होतो आणि एका सुपरमार्केटमध्ये शिरलो.

तिथल्या वस्तू न्याहाळत होतो. दुकानात तिथल्या एका तरुण कॅशियरशिवाय एक-दोघेच होते. त्या युवकाशी बोलताना आमच्या मुलीनं -अदितीनं - म्हटलं कि आम्ही भारतातून आलो आहोत. ते ऐकताक्षणी त्या मुलाचा चेहरा एकदम चमकला. '' ओ , इंडिया ..? शाह रुखस इंडिया..!''

त्याचं ते उत्साही उद्गार ऐकून आम्ही तिघंही चकित झालो. अन त्यानंतर साहजिकच त्या तरुणाशी थोडंफार बोलणंही झालं.

आम्हाला फ्रेंच मुळी येत नव्हतं आणि तो मोडकंतोडकं इंग्रजी बोलू शकत होता.

त्या संभाषणातून कळलं कि बॉलीवूड नट शाह रुख खान त्याचा आवडता अभिनेता होता आणि शाहरुखचे सिनेमे तो आवर्जून पाहत होता. सब-टायटल्सच्या माध्यमातून त्याला हिंदी सिनेमे पाहणं आणि समजून घेणं शक्य झालं होतं. हिंदी चित्रपटांच्या कथा, नाच-गाणी आणि संगीत त्याला आणि फ्रान्समधल्या त्याच्या तरुण पिढीला आवडत आहे असं तो सांगत होता.

शाह रूख खान शिवाय ह्रतिक रोशन, सलमान खान, आमिर खान, प्रियांका चोप्रा आणि ऐश्वर्या राय हे त्याचे आवडते अभिनेते-अभिनेत्री होते.

खूप वर्षांपूर्वी म्हणजे १९८६ साली मी पूर्व युरोपात बल्गेरियात आणि सोव्हिएत रशियात पत्रकारितेच्या अभ्यासक्रमासाठी गेलो होतो तेव्हा असाच थक्क करणारा अनुभव मी घेतला होता.

मॉस्को शहरात आणि बल्गेरियात आम्हा भारतीयांचं 'हिंदी चित्रपट अभिनेता राज कपूर याच्या देशातील लोक' असं म्हणूनच अगदी प्रेमानं स्वागत व्हायचं.

राज कपूरचे `श्री ४२०', 'आवारा' असे कितीतरी चित्रपट रशिया आणि पूर्व युरोपियन देशांत तुफान लोकप्रिय होते. ``मेरा जुता हे जपानी'' हे राज कपूरचे गाणं तिथल्या अनेक लोकांना तोंडपाठ होतं.

पॅरीसमधल्या त्या तरुण पोराचं बॉलीवूडच्या लोकांवरचं प्रेम अनुभवलं आणि राज कपूरप्रमाणेच हिंदी चित्रपटसृष्टीतील हे अभिनेतेसुद्धा परदेशांत भारताचे अनभिषिक्त सांस्कृतिक राजदूत म्हणून काम करत आहेत याची जाणिव झाली

उगाच नाही `पठाण' ने जागतिक पातळीवर बॉक्स ऑफिसवरचे आधीचे सगळे विक्रम मोडून काढलेत !

 

पाषाणात दडलेलं सौंदर्य 

 

`ए वॉचमन, इधर आओ, यहाँ `डी’ बिल्डिंग किधर है ?''

 

एका मोठ्या कारने आलेल्या लोकांपैकी एकाने खिडकीची काच खाली करून तो प्रश्न विचारला आणि मी थबकलो.

आमच्या इमारतीसमोर रस्त्यावरच्या मोकळया जागेत मीच लावलेल्या झाडांना मी बादलीने पाणी घालताना मला ते लोक बोलावत होते. सकाळी फिरताना आणि बागकाम करताना मी नेहेमीच्या शॉर्ट पॅन्ट आणि टी-शर्टमध्ये होतो. भरपूर घामाघूम झालो असेल, त्यामुळे माझ्या एकूण पेहेरावाकडे पाहून त्यांनी बहुधा मला हा प्रश्न केला असावा. 

 

काय उत्तर देणार होतो मी?

 

तो प्रश्न ऐकताच मी हसलो, कारण मला त्याक्षणी शाळेत शिकलेल्या ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांच्याविषयीच्या एका धड्याची आठवण झाली होती. 

 

शाळेत असताना शिकलेले काही धडे आणि व्यक्ती आयुष्यभर आठवणीत असतात ते कशामुळे हे नक्की सांगता येणार नाहीत. कदाचित शिक्षकाने तो विषय अगदी मन लावून शिकवला असेल किंवा ती घटना काही कारणांमुळे मनावर खोलवर बिंबवली गेली असणार. 

 

उदाहरणार्थ, संत एकनाथ म्हटले कि मला पैठणला गोदावरीच्या तिरावर तहानलेल्या गाढवाला पाणी पाजणारे हे संत आठवतात. लहानपणी गुरुकुलात जमाखर्च लिहित असताना एक पैशाच्या हिशोबाचा मेळ लागत नसल्याने रात्रभर दिव्याच्या प्रकाशात आकडेमोड करणारे आणि त्या एक पैशाचा हिशोब लागताच आनंदाने टाळी वाजवणारे एकनाथ महाराज त्या पाठ्यपुस्तकातील त्यांच्या आणि खिडकीतून त्यांना पाहणाऱ्या त्यांच्या गुरुंच्या चित्रासह आठवतात. 

 

त्यामुळे मला ``ए वॉचमन' म्हणून हाक मारणारे ते गृहस्थ दिसताच ईश्वरचंद्र विद्यासागरांची शाळेत शिकलेली ती गोष्ट आठवणे साहजिकच होते. 

 

ईश्वरचंद्र विद्यासागर एकदा कुठल्याशा रेल्वेस्टेशनावर आपल्या पाहुण्यांना आणण्यासाठी गेले होते. स्टेशनावर गाडी आली आणि प्रवाशी आपल्या सामानांसह उतरु लागले. त्या प्रवाश्यांपैकीच एकाने ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांना हाक मारली, 'ए कुली, इकडे ये आणि हे सामान घेऊन माझ्याबरोबर चल. '' 

 

मुकाट्याने ईश्वरचंद्रांनी ते सामान डोक्यावर घेतले आणि त्यांना सांगितलेल्या ठिकाणाकडे ते जाऊ लागले, त्यांच्यापाठोपाठ तो प्रवाशी होताच. सांगितलेल्या जागी आल्यावर ईश्वरचंद्रांनी डोक्यावरचे सामान खाली उतरवले आणि त्या प्रवाशाचे आपल्या घरी स्वागत केले. 

 

तो प्रवाशी त्यांचाच पाहुणा होता, त्या व्यक्तीला आणण्यासाठीच ईश्वरचंद्र विद्यासागर रेल्वेस्टेशनवर गेले होते.

आपण ज्याला हमाल समजलो तो व्यक्तीच आपली यजमान आहे हे समजल्यावर त्या पाहुण्याची काय मनःस्थिती झाली असेल याची कल्पना करता येईल. 

 

त्यामुळे `ए वॉचमन, इधर आओ, यहाँ `डी’ बिल्डिंग किधर है ?' असा तो प्रश्न ऐकताच मीच अवघडलो, शरमिंदा मुळीच झालो नाही. त्याऐवजी अगदी मनमोकळ्यापणे हसत मी पटकन म्हणालो. 

 

''Yes, Mister Braganza, Good Morning and Welcome ! तुमचीच मी वाट पाहात होतो, या माझ्याबरोबर..''

माझे ते उत्तर ऐकताच गाडीतून उतरणारे ते चारपाच लोक जागीच थबकले आणि खूप शरमिंदा झाले. 

 

वस्तुस्थिती अशी होती कि माझे खाते असलेल्या वसई सहकारी बँकेच्या स्थानिक शाखेचे नवे मॅनेजर आले होते आणि माझ्याशेजारीच असलेल्या माझ्या मित्राच्या मोकळ्या असलेल्या फ्लॅटमध्ये ते आणि त्या बँकांतील त्यांचे दोनतीन सहकारी काही दिवस राहणार होते. 

 

त्या फ्लॅटची चावी माझ्याकडेच असल्याने यासंबंधात त्यांचे माझ्याशी आधी बोलणे झाले होते आणि या लोकांची मी आता वाटच पाहत होतो. 

 

सलामीलाच झालेल्या त्या प्रश्नाने ते खूपच खजिल झाले होते आणि ते साहजिकच होते. मात्र माझा तेव्हाचा पेहराव आणि त्यावेळी मी करत असलेले काम पाहता अर्थात त्यांना दोष देण्यात अर्थ नव्हता. 

 

तर अशा प्रकारे या पाहुण्यांचे मी स्वागत केले आणि त्यानंतर जवळजवळ एक महिना त्यांची मला खूप मदतही झाली. 

 

त्यानंतर दोन दिवसांत जॅकलीन आणि आमची मुलगी आदिती तीन आठवड्यांच्या युरोपच्या सहलीवर गेलो आणि आमच्या अनुपस्थितीत या पाहुण्यांनी दारापाशी ठेवलेल्या माझ्या कुंड्यांतील झाडांना रोज पाणी घालून त्यांना जगवले. याकाळात मला कुरियरने येणारी पार्सले आणि पत्रे घेतली आम्ही परतलो त्यानंतर लगेचच हे पाहुणे दुसऱ्या जागी राहण्यासाठी गेलो, मात्र आमच्या पहिल्या मुलाखतीचा तो प्रसंग त्यांच्या आणि माझ्याही कायम आठवणीत राहिला. 

 

नुसत्या बाह्य पेहेरावावरून काही समज करुन घेणे योग्य नसते. कशात आणि कुणामध्ये कसले रुप दडलेले असते याची अशी कितीतरी उदाहरणे देता येतील. 

 

`गुड सॅमॅरिटन' या नावाने इंग्रजीत एक संज्ञा आहे. या संज्ञेचे मूळ बायबलमध्ये येशू ख्रिस्ताने सांगितलेल्या एका कथेत आहे. 

 

एक मनुष्य जेरुसलेमहून जेरिकोकडे चालला होता. वाटेत त्याला लुटारुंनी गाठले. त्यांनी त्याचे कपडे काढून घेतले, तटाला बेदम मार दिला आणि त्याला अर्धमेल्या अवस्थेत टाकून ते पसार झाले. एक धर्मगुरु (याजक ) त्या वाटेने चालला होता, परंतु कण्हत असलेल्या त्या माणसाला पाहून तो दुसऱ्या बाजूने निघून गेला. तसाच एक लेवी (वेदीसेवक) तिथे आला आणि त्याच्याकडे नजर टाकून तोही दुसऱ्या बाजूने निघून गेला. 

 

एक सॅमॅरिटन त्या वाटेने चालला होता, तो त्या ठिकाणी येऊन पोहोचला. (ज्यु लोक सॅमॅरिटन लोकांना कमी लेखात असत, याजक आणि लेवी तर स्वतःला सर्वश्रेष्ठ समजत असत ), रस्त्याला कडेला पडलॆल्या त्या माणसाची दारुण अवस्था पाहून हा सॅमॅरिटन गहिवरला. तो जवळ गेला. त्याने त्याच्या जखमांना तेल आणि द्राक्षारस (वाईन !) लावून त्या बांधल्या. त्याने त्याला आपल्या जनावरावर बसवले आणि धर्मशाळेत आणले. तिथे त्याने त्याची शुश्रूषा केली.

दुसऱ्या दिवशी त्याने दोन दिनार काढून त्या धर्मशाळेच्या रक्षकाला दिलॆ आणि सांगितले, '' ह्याची काळजी घे, तुला अधिक खर्चावे लागले तर मी परत येईन तेंव्हा त्याची भरपाई करीन. ' तर आता या तिघा जणांपैकी लुटारुंच्या हाती सापडलेल्या त्या माणसाचा शेजारी कोण?'' असे येशूने विचारले. 

 

उत्तर अर्थातच सोपे आहे 

 

सॅमॅरिटन आणि ज्यु लोक एकमेकांचे पारंपारिक हाडवैरी असले तरी एक सॅमॅरिटन जखमी ज्यु व्यक्तीला मदत करतो, यामुळे `गुड सॅमॅरिटन’ किंवा `आपला चांगला शेजारी' ही संज्ञा रुढ झाली. 

 

 

 

ऐन संकटाच्या किंवा गरजेच्या वेळी आपल्या मदतीसाठी जो कुणी धावून येईल तो खरा आपला मित्र वा शेजारी असे या कथेचे सार आहे. 

 

कुणाही माणसाला केवळ जन्मामुळॆ, जातीमुळे किंवा धर्मगुरु, लेवी यासारख्या पदामुळे नव्हे तर सेवा केल्याने मोठेपण प्राप्त होते हे या कथेचे आणखी एक सार. 

 

शेवटच्या न्यायाच्या वेळी म्हणजे `फायनल जजमेंट डे' च्या वेळी देव नितिमान लोकांना म्हणेल: तुमचे वतन किंवा बक्षीस घ्या, कारण मी भुकेला होतो तेव्हा तुम्ही मला खायला दिले, मी तान्हेला होतो तेव्हा मला प्यायला दिले, मी परका व अनोळखी होतो, तेव्हा मला आश्रय दिलात. मी उघडावाघडा होतो तेव्हा मला वस्त्रे पुरवलीत. मी आजारी होतो तेव्हा माझी शुश्रूषा केलीत. मी तुरुंगात होतो, तेव्हा मला भेटण्यासाठी आला. '' 

 

हे सगळे कधी झाले? 

 

येशू म्हणतो: '' ज्याअर्थी या माझ्या सर्वात कनिष्ठ बंधूंपैकी एकासाठी केलेत ते माझ्यासाठीच केलेत .''

 

अनाथांच्या नाथ असलेल्या मदर तेरेसा रस्त्यांवर टाकून दिलेल्या, बेवारस अर्भकांचा, वृद्धांचा, कुष्ठरोग्यांच्या, विविध रोगांनी शरीर सडलेल्या आजारी लोकांचा मायेने सांभाळ करायच्या, याचे कारण म्हणजे त्यांना ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार करायचा होता, गरजू, नडलेल्या लोकांचे धर्मांतर हे त्यांचे उद्दिष्ट्य होते असे त्यांचे विरोधक म्हणतात. 

 

मदर तेरेसा या लोकांची सेवा आणि शुश्रुषा आनंदाने, प्रेमाने करायच्या करायच्या कारण त्यांची काळजी घ्यायच्या याचे कारण म्हणजे या लोकांमध्ये त्या साक्षात येशू ख्रिस्त पाहायच्या !'

 

आपल्या देशातल्या सर्वात शेवटच्या व्यक्तीच्या डोळ्यांतील अश्रू आपल्याला पुसून काढायचे आहेत या महात्मा गांधींच्या स्वप्नाचा उल्लेख पंडित नेहरुंनी आपल्या 'नियतीशी करार’ या १४ ऑगस्ट १९४७ च्या मध्यरात्रीच्या ऐतिहासिक भाषणात केला होता. 

 

देश स्वातंत्र्याचा उत्सव साजरा करत होता तेव्हा फाळणीमुळे झालेल्या दंगलीत होरपळलेल्या याच सर्वात शेवटच्या व्यक्तीच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसण्यासाठी देशाच्या राजधानीपासून अनेक कोस लांब महात्मा गांधी धावून गेले होते. 

 

पंधराव्या शतकात युरोपात इटलीत थोर व्यक्तींचे पुतळे तयार करण्याचे काम काही शिल्पकारांना दिले होते. ही शिल्पे बनवली जाताना महागड्या संगमरवरी दगडाचा उरलेला एक भाग अनेक वर्षे तसाच दुलर्क्षित राहिला होता. सोळाव्या शतकाच्या सुरुवातीला सव्वीस वर्षाच्या एका तरुणाला शिल्प बनवण्याचे काम देण्यात आले तेव्हा अनेक वर्षे दुर्लक्षित असलेला त्या संगमरवरी पाषाणाकडे त्याचे लक्ष गेले. 

 

सलग तीन-साडेतीन वर्षे काम करुन त्या ओबडधोबड संगमरवरी दगडातून त्या तरुणाने एक सुंदर मूर्ती साकारली. जगातल्या उत्कृष्ठ शिल्पकारांमध्ये आज गणना होत असलेल्या त्या शिल्पकाराची ही अगदी पहिलीवहिली पण खूप वाखाणली गेलेली कलाकृती. 

 

त्या शिल्पकाराचे नाव आहे मायकल अँजेलो आणि ती जगप्रसिद्ध कलाकृती आहे तरुण डेव्हिडचे सुडौल शिल्प.

 

शंभराहून अधिक वर्षे इतर शिल्पकारांनी लक्ष न दिलेल्या त्या संगमरवरी पाषाणात मायकल अँजेलोला काही वेगळेच दिसले होते ! 

 

मायकल अँजेलोने त्यानंतर अनेक जगप्रसिद्ध शिल्पे केली. युरोपच्या दौऱ्यावर मी असताना व्हॅटिकन सिटीमधल्या त्या जगप्रसिद्ध सिस्टाईन चॅपेलमध्ये त्याने तिथल्या छतावर आणि इतरत्र काढलेली चित्रे पाहिली तेव्हा या सर्वश्रेष्ठ कलाकाराला मी मनोमन दंडवत घातला होता. 

 

मायकल अंजेलोला त्या पाषाणात दडलेला डेव्हिड गवसला त्याप्रमाणेच एखाद्या कसलेल्या चित्रकाराला एखाद्या लहान मुलामधला चित्रकार दिसतो आणि प्रख्यात गायकाला सुंदर गळ्याची देणगी लाभलेलं मुल लगेच लक्षात येते.

कित्येक वर्षे शिळा बनून राहिलेली अहिल्या एका क्षणात सजीव बनून उभी ठाकली होती ती केवळ श्रीरामाच्या अपघाती पदस्पर्शाने. असेच परीस स्पर्श म्हणा किंवा पाठीवरची उत्तेजनाची, कौतुकाची थाप कितीतरी जणांना पूर्णतः नवे रुप, संजीवनी, उभारी आणि नवजीवन देत असतात.

 

पोर्तुगीज राजवटीत गोव्यात मडगावला शाळेत शिकत असताना एका मुलाने त्या शाळेच्या चक्क हेडमास्तरांचेच चित्र रेखाटले. ते रेखाटन पाहून `हे चित्र तूच काढले काय ?' असा प्रश्न हेडमास्तरांनी त्या विद्यार्थ्याला विचारला.

त्या मुलाचे चित्रकलेतील कौशल्य पाहून कलाशिक्षणासाठी त्यास मुंबईत जे. जे. स्कुल ऑफ आर्टमध्ये पाठवावे असा आग्रह हेडमास्तरांनी त्या मुलाच्या वडिलांना केला. 

 

तो मुलगा मुंबईत आला आणि अशा प्रकारे दीनानाथ दलाल या प्रगल्भ चित्रकाराच्या गौरवशाली कारकीर्दीची सुरूवात झाली. 

 

अशाच तऱ्हेने मग नामवंत चित्रकार, गायक आणि शास्त्रज्ञ उदयाला आलेले आहेत. 

 

एका लहानग्या बियात भल्यामोठ्या वृक्षाचे रुप दडलेले असते तसेच लहान मुलांत उद्याचा नागरिक सुप्त स्वरूपात असतो, तशी त्यांची वाढ आपण करायची असते.

 

उत्तम शिक्षकाला तर आपल्या विद्यार्थ्यांत दडलेल्या गुणांची अशीच जाणीव होते आणि मग ते अशा विद्यार्थ्यांना स्वतः घडवतात किंवा योग्य पद्धतीने मार्गदर्शन करुन त्या विद्यार्थ्यांना उज्ज्वल भविष्याची वाट दाखवतात.

असे म्हणतात कि प्रत्येक व्यक्तीत विविध गुण आणि कला सुप्त रूपांत असतात, मात्र आपल्याला त्याची जाणीवही नसते. 

 

मायकल अँजेलोने जसे त्या ओबडधोबड पाषाणात एक सुंदर शिल्प पाहिले तसे आपल्यालाही आपल्यामध्ये अशीच सुंदर शिल्पे दिसू शकतील. मात्र त्यासाठी मायकल अँजेलोने शिल्पकाराच्या नजरेतून पाहिले तसे आपल्याला पाहायला हवे. तसे पाहिले तर मग आपल्यांत असलेले आणि आपल्याला आधी न दिसलेले कितीतरी सुप्त गुण आकार घेतील आणि त्यामुळे एक सुंदरसे शिल्प साकार होईल. 

 

(`दिव्य मराठी' तला लेख)

Venice tour

वार, २० ऑक्टोबर, २०१८goo.gl/CRn1Te 

व्हेनिस शुक्रवार, १९ ऑक्टोबर, २०१८

"बुधवारी आपल्याकडे दोन पर्याय आहेत. रोममध्येच राहून व्हॅटिकनमध्ये सेंट पीटर स्केअरमध्ये पोप बेनेडिक्ट यांचे प्रवचन ऐकणे किंवा त्या दिवशी व्हेनिस शहराला भेट देण्याचे. ठरवा काय करायचे, व्हेनिसला जायचे असेल तर रेल्वेची तिकिटे आजच बुक करावी लागतील.'  
युरोपच्या तीन आठवड्यांच्या सहलीवर जॅकलीन आणि मुलगी अदितीसह आलेलो असताना रोममध्ये काही दिवस तेथे घालवल्यानंतर फ्रान्सला परतण्याआधी आमच्यासमोर हे दोन पर्याय ठेवण्यात आले होते.या दोन पर्यायांपैकी एकाची निवड करणे मला काहीच अवघड नव्हते. एक तर गेल्या काही दिवसांत 'रोमा'  शहराच्या वास्तव्यात आम्ही तेथे चांगलेच रुळलो होतो. म्हणजे इटालियन भाषा येत नसली तरी प्राचीन वेशीच्या भिंतीने वेढलेल्या या शहरात तिकिटांचा संच आधीच  विकत घेऊन बसने व ट्रॅमने मुक्तपणे फिरण्याचा आत्मविश्वास आम्ही कमावला होता. 
रोममध्ये असलेल्या मात्र स्वतंत्र राष्ट्राचा दर्जा असलेल्या तिथल्या व्हॅटिकन सिटीला आम्ही अनेकदा गेलो होतो. तेथील सेंट पिटर्स स्केअर हा जगातील एक महत्त्वाचा लॅन्डमार्कच आहे. मायकल अँजेलोच्या कलाकृतीने अविस्मरणीय बनलेले व्हॅटिकनमधील सिस्टाईन चॅपेल आणि इतर वस्तुसंग्रहालय गॅलऱ्या मी अगदी बारकाईने पाहिल्या होत्या. गेली अनेक शतकांपासून नवीन पोपची निवड याच सिस्टाईन चॅपेलमध्ये होत असते. सेंट पीटर्स बॅसिलिकातील अगदीच दारापाशीच मायकल अँजेलोचे 'ला पिएता' (दु:खी माता) हे मारीया आपल्या पुत्राचे - येशू ख्रिस्ताचे - अचेतन कलेवर मांडीवर घेऊन शोक करते आहे हे दाखवणारे प्रसिद्ध संगमरवरी शिल्प अचानक दिसल्यावर मी काही क्षण जागीच खिळलो होतो. येशूचा शिष्य सेंट पिटर याच्या गादीवरचे वारस असणारे कॅथॉलिकांचे सर्वोच्च धर्मगुरू असणारे पोप आठवड्यातून फक्त एकदा म्हणजे बुधवारी सकाळी जगभरातून आलेल्या भाविकांना सेंट पिटर्स चौकात भेटत असतात. बुधवारचे पेपल ऑडियन्स या नावाने ही घटना ओळखली जाते. पोपसाहेबांचे दर्शन व्हावे, त्यांचे प्रवचन ऐकता यावे अशा रितीने ख्रिस्ती धर्मियांच्या दृष्टीने पवित्र भूमी असलेल्या रोमला भेट देणारे आपला दौऱ्याचा कार्यक्रम ठरवत असतात. त्यामुळे माझ्यासमोर हे दोन पर्याय ठेवण्यात आले होते.
मात्र मी ताबडतोब दुसऱ्या म्हणजे व्हेनिस भेटीच्या पर्यायाची निवड केली. याचे कारण म्हणजे यापूर्वी एकदा म्हणजे जॉन पॉल दुसरे १९८६ साली भारतभेटीवर होते तेव्हा गोव्यातील पणजीच्या मिरामार बीचशेजारच्या कम्पाल  ग्राऊंडवर झालेल्या त्यांच्या कार्यक्रमात मी पेपल ऑडियन्सचा म्हणजे पोप दर्शन सोहोळ्याचा  अनुभव घेतला होता. बाई आणि दादांना म्हणजे माझ्या आईवडिलांना या पोप भेटीसाठी मी मुद्दाम श्रीरामपूरहून गोव्याला आधीच बोलावून घेतले होते. हजारो धर्मगुरू, भारतीय उपखंडातील शंभराहून अधिक बिशप्स आणि मोठया संख्येने लाल टोपीधारी कार्डिनल्स उपस्थित असलेल्या या पोपमहाशयांच्या मिस्सविधीला लाखो भाविक हजार होते. पोप जॉन पॉल बुलेटप्रूफ काचेच्या पॉपमॉबाईलमधून भाविकांना भेटत हिंडले तेव्हा अगदी काही मीटर्सच्या अंतरावरून मी त्यांना पाहिले होते. (काही वर्षांपूर्वीच झालेल्या व्हॅटिकनमधील सेंट पिटर्स चौकात  पेपल ऑडियन्सदरम्यान खुल्या जीपमधून फिरताना एका माथेफिरुने केलेल्या गोळीबारात  पोप जॉन पॉल पोटात अनेक गोळ्या शिरूनही ह्या प्राणघातक हल्ल्यातून ते वाचले होते आणि नंतर पोप म्हणून अलीकडच्या काळात सर्वाधिक कालावधीची म्हणजे २७ वर्षांची कारकीर्द  . पोप जॉन पॉल यांना लाभली होती !) याच भारत भेटीदरम्यान पोपमहाशयांनी पुण्याला भेट दिली तेव्हा अहमदनगर रोडवर रामवाडी मैदानावर झालेल्या त्याच्या मिस्साविधीला पश्चिम महाराष्ट्रातील हजारो लोक हजर होते. माझा थोरला भाऊ लुईस त्यावेळी श्रीरामपूरहून आणि अहमदनगर जिल्ह्यातून आलेल्या भाविकांच्या पदयात्रेत सहभागी झाला होता. यामुळे व्हेनिसचा दुसरा पर्याय असल्याने पोप बेनेडिक्ट सोळावे यांच्या पेपल ऑडियन्सला न जाण्याचे मी ठरवले.      
आमच्या युरोपच्या सहलीत ऐनवेळी आम्हाला इंग्लंडचा व्हिसा न मिळाल्याने शंगेन व्हिस्यावर इटाली आणि फ्रांस या दोन देशांतच सुट्टी घालविण्याचे आम्ही ठरवले होते. पाच दिवसांनंतर आम्ही पॅरिसला परतणार होते, त्यामुळे इटालीतील उरलेल्या दिवसांत व्हेनिसला जाण्याचे आम्ही ठरविले.रोमच्या रेल्वे स्टेशनवर पोहोचले तेथे बुकिंग क्लार्ककडे चौकशी केली तेव्हा रोम -व्हेनिस रेल्वे तिकीट माणशी पंच्याऐशी युरो होते. तीन आठवड्यांच्या युरोप दौऱ्यात आम्ही अत्यंत काटकसरीने वागत होते. पन्नास युरोच्या आत तिकीट असले तरच व्हेनिसला जायचे असे आम्ही ठरवले होते. मी ती खिडकी सोडणार तोच त्या क्लार्कने मला सांगितले कि ''थांबा, दुपारी एका स्लो ट्रेन आहे, आणि तिचे माणशी तिकीट पंचेचाळीस युरो आहे''. मी पटकन आम्हा सर्वांचे येण्याजाण्याचें तिकीट बुक करून टाकले.रोम ते व्हेनिस प्रवास पाच तासांचा होता. फास्ट ट्रेनने कदाचित तीन तास लागले असते. फ्रान्समध्ये पॅरिसहून लुर्डस या मेरीयन तीर्थक्षेत्राकडे जाताना फ्रान्सच्या रेल्वेप्रवासाचा अनुभव घेतला होता, आता इटालीचा हा रेल्वेप्रवास होता. रेल्वेमध्ये बहुसंख्य युरोपियन किंवा श्वेतवर्णीय प्रवाशी होते. आमच्या डब्यात तरी आम्हीच भारतीय किंवा आशियाई प्रवासी होतो. मध्ये कुठल्या तरी स्टेशनावर एका कुटुंब आमच्या डब्यात शिरले. आपल्या छोटया बाळाला घेऊन बसलेल्या त्या महिलेकडे जॅकलीन पाहतच राहिली. पूर्ण गौरवर्णीय कांती, पाठीवर खाली सोडलेले केस आणि कवेत प्रेमाने धरलेले ते बाळ! ''माय गॉड! अगदी मारीयाबाई आणि बाळ येशूची प्रतिकृती आहेत ना ही दोघे ! आपल्या नेहेमीच्या चित्रांत दिसणारी मॅडोना आणि बेबी जिझसच हुबेहूब दिसताहेत हे दोघे!!'' जॅकलीन मला म्हणत होती.माझ्या बायकोच्या म्हणण्यात पूर्ण तथ्य होते. ती दोघे मायलेकरे अगदी चित्रांत दाखवल्या जाणाऱ्या मदर मेरी आणि बाळ येशूच्या अगदी प्रतिकृतीच होते. ''तुझे म्हणणे बरोबरच आहे. आपल्याकडे प्रचलीत असलेली येशू ख्रिस्ताची , मारीयाची आणि बायबलची सर्व पात्रे युरोपियन चित्रकारांनी आणि शिल्पकारांनी युरोपियन प्रतिमांतूनच साकारलेली आहेत. खरं तर येशू ख्रिस्त, मारीया आणि त्याचे सर्व शिष्य यहुदी म्हणजे ज्यू, मध्य आशियातील, आपल्यासारखेच आशियाई होते. ख्रिस्ती धर्म युरोपियनांच्या माध्यमातून जगभर पसरला आणि मग त्या युरोपियन मिशनरींनी, चित्रकारांनी आणि शिल्पकारांनी येशू, त्याची आई मारीया आणि त्याच्या सर्व प्रेषितांना गौरवर्णीय, हिरव्या, निळ्या रंगाच्या डोळ्यांत आणि सोनेरी केसांत उभे केले..'' मी हे म्हणालो. खरे तर मलासुद्धा त्या दोन मायलेकरांमध्ये मारीया आणि बाळ येशूच  दिसत होता, हे खरेच होते. आपल्याकडे राजा रविवर्माने महाराष्ट्रीयन शैलीत नऊवारी साडीत सीता आणि विविध देवतांच्या प्रतिमा उभ्या केल्या, अगदी तसाच हाही प्रकार होता.व्हेनिसच्या व्हेनेझिया सांता लुसिया रेल्वे स्टेशनवर उतरलो आणि विल्यम शेक्सपिअर्सने आपल्या 'मर्चन्ट ऑफ व्हेनिस' या अजरामर साहित्यकृतीने जगभर प्रसिद्ध केलेल्या एका ऐतिहासिक शहरात आपण प्रवेश करत आहोत याची सुखद जाणीव झाली. रेल्वे स्टेशनवरच एका केंद्रांत आम्ही आमचे हॉटेल बुक केले आणि दूरवर असलेल्या त्या हॉटेलकडे पायीच चालू लागलो. याचे कारण दुसरा पर्यायच नव्हता. सगळीकडे पाण्याने वेढलेल्या आणि या जलमार्गातील बोटी हेच एकमेव वाहतुकीचे साधन असलेल्या शहरात आम्ही पोहोचलो होतो ! तिथे दुचाकी आणि चारचाकी वाहने नव्हतीच. आणि याच वैशिष्ठ्यपूर्ण कारणामुळे हे शहर संपूर्ण जगभर एका पर्यटनस्थळ म्हणून लोकप्रिय झाले होते.हॉटेलमधल्या आमच्या रूममध्ये प्रवेश केला आणि चटकन कळाले की व्हेनिस हे पर्यटनस्थळ पॅरिसपेक्षाही महागडे आहे. पॅरीसच्या हॉटेलातील आमच्या रूमचे भाडे १०० युरो होते आणि या रूमचे भाडे १४० युरो असले तरी पॅरिसच्या रूमच्या मानाने ती कितीतरी छोटी होती. व्हेनिसची पहिली झलक आम्हाला मिळाली होती !नेहमीप्रमाणे सकाळी लवकरच उठून बाहेर फिरण्यासाठी निघालो. समोरून जाणारी एक बोट किनाऱ्यापाशी आली आणि वृत्तपत्रांचा एका गठ्ठा ठेवून गायब झाली. थोडयावेळाने एक जण ती वृत्तपत्रे घेऊन गेला. पोलिसांची एक तुकडी आपल्या बोटीतूनच शहरात पेट्रोलिंग करत होती. एका बाजूकडून दुसरीकडे जाण्यासाठी सगळीकडे छोटेछोटे आकर्षक पूल होते आणि या पुलांवर अनेक पर्यटक स्वतःचे फोटो काढून घेत होते. व्हेनिसच्या पाण्याच्या काठी उभ्या असणाऱ्या इमारतींची ठेवण अत्यंत आकर्षक आहे. यापैकी अनेक राजवाडे, चर्चेस, हवेल्या आणि इतर बांधकामे खूप जुन्या म्हणजे काही शतकांपूर्वी बांधल्या आहेत हे पाहताक्षणी लक्षात येत होते. आम्ही ज्या हॉटेलांत उतरलो होतो ते हॉटेलसुद्धा किमान एक शतक जुने असणार होते. विशेष म्हणजे कुठलेही बांधकाम परिसराशी सुसंगत असेल, विजोड किंवा कुरुप दिसणार नाही अशी राहील याची पूर्ण काळजी अनेक वर्षांपासून घेतली जात होती हे  पण स्पष्ट होते.संपूर्ण दिवस व्हेनिसच्या विविध भागांना भेटी देण्यास गेला. येथे संपूर्ण शहरांत एकही चारचाकी वाहन दिसले नाही, सर्व वाहतूक पाण्यातून म्हणजे नौकानयनाने होत होती. अगदी एक अँब्युलन्स सायरनचा आवाज करत गेली तीसुद्धा एक नौकाच होती! येथे स्थानिक लोकांपेक्षा पर्यटकांची संख्या अधिक होती हे रस्त्यारस्त्यावर घोळक्याने जाणाऱ्या, दुकानांत डोकावणाऱ्या लोंकांच्या वर्तनावरून दिसत होते.व्हेनिसला आले म्हणजे गंदोला नौकानयन व्हायलाच हवे म्हणून कुटुंबासह तोही सोपस्कार उरकून घेतला. पणजीत मांडवीवरचा पूल कोसळल्यानंतर म्हापशाला जायला आणि झुआरी नदीवर पूल नसताना मडगाव आणि वॉंस्कोला जाण्यासाठी बसमधून उतरून आगाशीतून कोरतालीम येथे बोटीने जावे लागायचे, त्यात खूप वेळ वाया जात असे आणि वैतागही  येत असे, त्याची यावेळी आठवण झाली. मात्र तरीसुद्धा व्हेनिसचे हे नौकानयन खूप खूष करून गेले याचे कारण म्हणजे या बोटीतून व्हेनिस शहराच्या अक्षरश: पाण्याच्या काठी उभ्या असलेल्या जुन्या सुंदर इमारतींचे, बंगल्यांचे, हवेलींचे आणि गल्लीबोळींचे अगदी जवळून दर्शन झाले. या गंदोला नौकानयनातच 'ग्रेट गॅम्बलर' या चित्रपटांत अमिताभ बच्चन आणि झीनत अमन यांच्यावर ' दो लफझो की है दिल की कहानी' या गीताचे चित्रीकरण झाले होते हे नंतर कळाले.त्या दोन दिवसांच्या भेटीत व्हेनिस शहराच्या गल्लीबोळांतून पायी हिंडलो. पाण्यात वसलेले एक शहर म्हणून व्हेनिसने सगळ्या जगात नाव कमावले आहे आणि इटालीच्या दौऱ्यावर असणारे बहुतेक पर्यटक या शहराला भेटी देतातच. रोमवरून व्हेनिसला जाताना आधी पादुआ हे एक रेल्वेस्टेशन आणि एक प्रसिद्ध ख्रिस्ती तीर्थक्षेत्र येते. ख्रिस्ती धर्मातील संत फ्रान्सिस झेव्हियरप्रमाणे एक नावाजलेला संत असलेल्या संत अँथनी ऑफ पादुआ याची ही कर्मभूमी. रोम आणि इटालीच्या सहलीवर असणारे ख्रिस्ती भाविक पादुआला हमखास भेट देतातच. कॅथॉलिक पंथामध्ये संतांचे एका आगळेवेगळॆ स्थान असते. चर्चने म्हणजे धर्मपीठाने अधिकृतरीत्या शिक्कामोर्तब केल्यानंतरच एखाद्या व्यक्तीला संतपदाचा सन्मान प्राप्त होतो. अनेक जणांना त्यांच्या मृत्यूनंतर तीन-चार शतकांनंतर संतपद मिळाले आहे. कोलकात्याच्या संत तेरेजा आणि पोप जॉन पॉल दुसरे यांना त्यांच्या मृत्यूनंतर काही वर्षांतच संतपद मिळाले. (माझा जन्म झाला तो दिवस संत कामिल याचा सण, म्हणून श्रीरामपूरचे त्यावेळचे धर्मगुरू असलेले जर्मन मिशनरी फादर आयवो मायर यांनी बाप्तिस्मा करताना या संतांचे नाव दिले. त्याकाळात अनेक पालक आपल्या अपत्याचे नामकरण करण्याचे अधिकार धर्मगुरूंना प्रदान करत असत.) आमच्याकडे वेळ कमी होता नाहीतर आम्हीही पादुआ येथे गेलो असतोच. मात्र व्हेनिसला येतांना आणि रोमला परत जाताना आमची रेल्वे पादुआ येथे थांबली तेव्हा त्या संतभूमीच्या स्टेशनावर उतरून प्लॅटफॉर्मवर भरपूर फोटो काढले. आता कधीकधी संत अँथनीचे नोव्हेना आणि फेस्तला (सण) हजेरी लावताना पादुआ तीर्थक्षेत्रालाही भेट द्यायला हवी होती अशी चुटपूट कधीकधी लागतेच.
शनिवार, २० ऑक्टोबर, २०१८goo.gl/CRn1Te 


व्हेनिस शुक्रवार, १९ ऑक्टोबर, २०१८


"बुधवारी आपल्याकडे दोन पर्याय आहेत. रोममध्येच राहून व्हॅटिकनमध्ये सेंट पीटर स्केअरमध्ये पोप बेनेडिक्ट यांचे प्रवचन ऐकणे किंवा त्या दिवशी व्हेनिस शहराला भेट देण्याचे. ठरवा काय करायचे, व्हेनिसला जायचे असेल तर रेल्वेची तिकिटे आजच बुक करावी लागतील.'  

युरोपच्या तीन आठवड्यांच्या सहलीवर जॅकलीन आणि मुलगी अदितीसह आलेलो असताना रोममध्ये काही दिवस तेथे घालवल्यानंतर फ्रान्सला परतण्याआधी आमच्यासमोर हे दोन पर्याय ठेवण्यात आले होते.या दोन पर्यायांपैकी एकाची निवड करणे मला काहीच अवघड नव्हते. एक तर गेल्या काही दिवसांत 'रोमा'  शहराच्या वास्तव्यात आम्ही तेथे चांगलेच रुळलो होतो. म्हणजे इटालियन भाषा येत नसली तरी प्राचीन वेशीच्या भिंतीने वेढलेल्या या शहरात तिकिटांचा संच आधीच  विकत घेऊन बसने व ट्रॅमने मुक्तपणे फिरण्याचा आत्मविश्वास आम्ही कमावला होता.

रोममध्ये असलेल्या मात्र स्वतंत्र राष्ट्राचा दर्जा असलेल्या तिथल्या व्हॅटिकन सिटीला आम्ही अनेकदा गेलो होतो. तेथील सेंट पिटर्स स्केअर हा जगातील एक महत्त्वाचा लॅन्डमार्कच आहे. मायकल अँजेलोच्या कलाकृतीने अविस्मरणीय बनलेले व्हॅटिकनमधील सिस्टाईन चॅपेल आणि इतर वस्तुसंग्रहालय गॅलऱ्या मी अगदी बारकाईने पाहिल्या होत्या. गेली अनेक शतकांपासून नवीन पोपची निवड याच सिस्टाईन चॅपेलमध्ये होत असते. सेंट पीटर्स बॅसिलिकातील अगदीच दारापाशीच मायकल अँजेलोचे 'ला पिएता' (दु:खी माता) हे मारीया आपल्या पुत्राचे - येशू ख्रिस्ताचे - अचेतन कलेवर मांडीवर घेऊन शोक करते आहे हे दाखवणारे प्रसिद्ध संगमरवरी शिल्प अचानक दिसल्यावर मी काही क्षण जागीच खिळलो होतो. येशूचा शिष्य सेंट पिटर याच्या गादीवरचे वारस असणारे कॅथॉलिकांचे सर्वोच्च धर्मगुरू असणारे पोप आठवड्यातून फक्त एकदा म्हणजे बुधवारी सकाळी जगभरातून आलेल्या भाविकांना सेंट पिटर्स चौकात भेटत असतात. बुधवारचे पेपल ऑडियन्स या नावाने ही घटना ओळखली जाते. पोपसाहेबांचे दर्शन व्हावे, त्यांचे प्रवचन ऐकता यावे अशा रितीने ख्रिस्ती धर्मियांच्या दृष्टीने पवित्र भूमी असलेल्या रोमला भेट देणारे आपला दौऱ्याचा कार्यक्रम ठरवत असतात. त्यामुळे माझ्यासमोर हे दोन पर्याय ठेवण्यात आले होते.

मात्र मी ताबडतोब दुसऱ्या म्हणजे व्हेनिस भेटीच्या पर्यायाची निवड केली. याचे कारण म्हणजे यापूर्वी एकदा म्हणजे जॉन पॉल दुसरे १९८६ साली भारतभेटीवर होते तेव्हा गोव्यातील पणजीच्या मिरामार बीचशेजारच्या कम्पाल  ग्राऊंडवर झालेल्या त्यांच्या कार्यक्रमात मी पेपल ऑडियन्सचा म्हणजे पोप दर्शन सोहोळ्याचा  अनुभव घेतला होता. बाई आणि दादांना म्हणजे माझ्या आईवडिलांना या पोप भेटीसाठी मी मुद्दाम श्रीरामपूरहून गोव्याला आधीच बोलावून घेतले होते. हजारो धर्मगुरू, भारतीय उपखंडातील शंभराहून अधिक बिशप्स आणि मोठया संख्येने लाल टोपीधारी कार्डिनल्स उपस्थित असलेल्या या पोपमहाशयांच्या मिस्सविधीला लाखो भाविक हजार होते. पोप जॉन पॉल बुलेटप्रूफ काचेच्या पॉपमॉबाईलमधून भाविकांना भेटत हिंडले तेव्हा अगदी काही मीटर्सच्या अंतरावरून मी त्यांना पाहिले होते. (काही वर्षांपूर्वीच झालेल्या व्हॅटिकनमधील सेंट पिटर्स चौकात  पेपल ऑडियन्सदरम्यान खुल्या जीपमधून फिरताना एका माथेफिरुने केलेल्या गोळीबारात  पोप जॉन पॉल पोटात अनेक गोळ्या शिरूनही ह्या प्राणघातक हल्ल्यातून ते वाचले होते आणि नंतर पोप म्हणून अलीकडच्या काळात सर्वाधिक कालावधीची म्हणजे २७ वर्षांची कारकीर्द  . पोप जॉन पॉल यांना लाभली होती !) याच भारत भेटीदरम्यान पोपमहाशयांनी पुण्याला भेट दिली तेव्हा अहमदनगर रोडवर रामवाडी मैदानावर झालेल्या त्याच्या मिस्साविधीला पश्चिम महाराष्ट्रातील हजारो लोक हजर होते. माझा थोरला भाऊ लुईस त्यावेळी श्रीरामपूरहून आणि अहमदनगर जिल्ह्यातून आलेल्या भाविकांच्या पदयात्रेत सहभागी झाला होता. यामुळे व्हेनिसचा दुसरा पर्याय असल्याने पोप बेनेडिक्ट सोळावे यांच्या पेपल ऑडियन्सला न जाण्याचे मी ठरवले.      

आमच्या युरोपच्या सहलीत ऐनवेळी आम्हाला इंग्लंडचा व्हिसा न मिळाल्याने शंगेन व्हिस्यावर इटाली आणि फ्रांस या दोन देशांतच सुट्टी घालविण्याचे आम्ही ठरवले होते. पाच दिवसांनंतर आम्ही पॅरिसला परतणार होते, त्यामुळे इटालीतील उरलेल्या दिवसांत व्हेनिसला जाण्याचे आम्ही ठरविले.
रोमच्या रेल्वे स्टेशनवर पोहोचले तेथे बुकिंग क्लार्ककडे चौकशी केली तेव्हा रोम -व्हेनिस रेल्वे तिकीट माणशी पंच्याऐशी युरो होते. तीन आठवड्यांच्या युरोप दौऱ्यात आम्ही अत्यंत काटकसरीने वागत होते. पन्नास युरोच्या आत तिकीट असले तरच व्हेनिसला जायचे असे आम्ही ठरवले होते. मी ती खिडकी सोडणार तोच त्या क्लार्कने मला सांगितले कि ''थांबा, दुपारी एका स्लो ट्रेन आहे, आणि तिचे माणशी तिकीट पंचेचाळीस युरो आहे''. मी पटकन आम्हा सर्वांचे येण्याजाण्याचें तिकीट बुक करून टाकले.रोम ते व्हेनिस प्रवास पाच तासांचा होता. फास्ट ट्रेनने कदाचित तीन तास लागले असते. फ्रान्समध्ये पॅरिसहून लुर्डस या मेरीयन तीर्थक्षेत्राकडे जाताना फ्रान्सच्या रेल्वेप्रवासाचा अनुभव घेतला होता, आता इटालीचा हा रेल्वेप्रवास होता. रेल्वेमध्ये बहुसंख्य युरोपियन किंवा श्वेतवर्णीय प्रवाशी होते. आमच्या डब्यात तरी आम्हीच भारतीय किंवा आशियाई प्रवासी होतो. मध्ये कुठल्या तरी स्टेशनावर एका कुटुंब आमच्या डब्यात शिरले. आपल्या छोटया बाळाला घेऊन बसलेल्या त्या महिलेकडे जॅकलीन पाहतच राहिली. पूर्ण गौरवर्णीय कांती, पाठीवर खाली सोडलेले केस आणि कवेत प्रेमाने धरलेले ते बाळ! ''माय गॉड! अगदी मारीयाबाई आणि बाळ येशूची प्रतिकृती आहेत ना ही दोघे ! आपल्या नेहेमीच्या चित्रांत दिसणारी मॅडोना आणि बेबी जिझसच हुबेहूब दिसताहेत हे दोघे!!'' जॅकलीन मला म्हणत होती.माझ्या बायकोच्या म्हणण्यात पूर्ण तथ्य होते. ती दोघे मायलेकरे अगदी चित्रांत दाखवल्या जाणाऱ्या मदर मेरी आणि बाळ येशूच्या अगदी प्रतिकृतीच होते. ''तुझे म्हणणे बरोबरच आहे. आपल्याकडे प्रचलीत असलेली येशू ख्रिस्ताची , मारीयाची आणि बायबलची सर्व पात्रे युरोपियन चित्रकारांनी आणि शिल्पकारांनी युरोपियन प्रतिमांतूनच साकारलेली आहेत. खरं तर येशू ख्रिस्त, मारीया आणि त्याचे सर्व शिष्य यहुदी म्हणजे ज्यू, मध्य आशियातील, आपल्यासारखेच आशियाई होते. ख्रिस्ती धर्म युरोपियनांच्या माध्यमातून जगभर पसरला आणि मग त्या युरोपियन मिशनरींनी, चित्रकारांनी आणि शिल्पकारांनी येशू, त्याची आई मारीया आणि त्याच्या सर्व प्रेषितांना गौरवर्णीय, हिरव्या, निळ्या रंगाच्या डोळ्यांत आणि सोनेरी केसांत उभे केले..'' मी हे म्हणालो. खरे तर मलासुद्धा त्या दोन मायलेकरांमध्ये मारीया आणि बाळ येशूच  दिसत होता, हे खरेच होते. आपल्याकडे राजा रविवर्माने महाराष्ट्रीयन शैलीत नऊवारी साडीत सीता आणि विविध देवतांच्या प्रतिमा उभ्या केल्या, अगदी तसाच हाही प्रकार होता.व्हेनिसच्या व्हेनेझिया सांता लुसिया रेल्वे स्टेशनवर उतरलो आणि विल्यम शेक्सपिअर्सने आपल्या 'मर्चन्ट ऑफ व्हेनिस' या अजरामर साहित्यकृतीने जगभर प्रसिद्ध केलेल्या एका ऐतिहासिक शहरात आपण प्रवेश करत आहोत याची सुखद जाणीव झाली. रेल्वे स्टेशनवरच एका केंद्रांत आम्ही आमचे हॉटेल बुक केले आणि दूरवर असलेल्या त्या हॉटेलकडे पायीच चालू लागलो. याचे कारण दुसरा पर्यायच नव्हता. सगळीकडे पाण्याने वेढलेल्या आणि या जलमार्गातील बोटी हेच एकमेव वाहतुकीचे साधन असलेल्या शहरात आम्ही पोहोचलो होतो ! तिथे दुचाकी आणि चारचाकी वाहने नव्हतीच. आणि याच वैशिष्ठ्यपूर्ण कारणामुळे हे शहर संपूर्ण जगभर एका पर्यटनस्थळ म्हणून लोकप्रिय झाले होते.हॉटेलमधल्या आमच्या रूममध्ये प्रवेश केला आणि चटकन कळाले की व्हेनिस हे पर्यटनस्थळ पॅरिसपेक्षाही महागडे आहे. पॅरीसच्या हॉटेलातील आमच्या रूमचे भाडे १०० युरो होते आणि या रूमचे भाडे १४० युरो असले तरी पॅरिसच्या रूमच्या मानाने ती कितीतरी छोटी होती. व्हेनिसची पहिली झलक आम्हाला मिळाली होती !नेहमीप्रमाणे सकाळी लवकरच उठून बाहेर फिरण्यासाठी निघालो. समोरून जाणारी एक बोट किनाऱ्यापाशी आली आणि वृत्तपत्रांचा एका गठ्ठा ठेवून गायब झाली. थोडयावेळाने एक जण ती वृत्तपत्रे घेऊन गेला. पोलिसांची एक तुकडी आपल्या बोटीतूनच शहरात पेट्रोलिंग करत होती. एका बाजूकडून दुसरीकडे जाण्यासाठी सगळीकडे छोटेछोटे आकर्षक पूल होते आणि या पुलांवर अनेक पर्यटक स्वतःचे फोटो काढून घेत होते. व्हेनिसच्या पाण्याच्या काठी उभ्या असणाऱ्या इमारतींची ठेवण अत्यंत आकर्षक आहे. यापैकी अनेक राजवाडे, चर्चेस, हवेल्या आणि इतर बांधकामे खूप जुन्या म्हणजे काही शतकांपूर्वी बांधल्या आहेत हे पाहताक्षणी लक्षात येत होते. आम्ही ज्या हॉटेलांत उतरलो होतो ते हॉटेलसुद्धा किमान एक शतक जुने असणार होते. विशेष म्हणजे कुठलेही बांधकाम परिसराशी सुसंगत असेल, विजोड किंवा कुरुप दिसणार नाही अशी राहील याची पूर्ण काळजी अनेक वर्षांपासून घेतली जात होती हे  पण स्पष्ट होते.संपूर्ण दिवस व्हेनिसच्या विविध भागांना भेटी देण्यास गेला. येथे संपूर्ण शहरांत एकही चारचाकी वाहन दिसले नाही, सर्व वाहतूक पाण्यातून म्हणजे नौकानयनाने होत होती. अगदी एक अँब्युलन्स सायरनचा आवाज करत गेली तीसुद्धा एक नौकाच होती! येथे स्थानिक लोकांपेक्षा पर्यटकांची संख्या अधिक होती हे रस्त्यारस्त्यावर घोळक्याने जाणाऱ्या, दुकानांत डोकावणाऱ्या लोंकांच्या वर्तनावरून दिसत होते.व्हेनिसला आले म्हणजे गंदोला नौकानयन व्हायलाच हवे म्हणून कुटुंबासह तोही सोपस्कार उरकून घेतला. पणजीत मांडवीवरचा पूल कोसळल्यानंतर म्हापशाला जायला आणि झुआरी नदीवर पूल नसताना मडगाव आणि वॉंस्कोला जाण्यासाठी बसमधून उतरून आगाशीतून कोरतालीम येथे बोटीने जावे लागायचे, त्यात खूप वेळ वाया जात असे आणि वैतागही  येत असे, त्याची यावेळी आठवण झाली. मात्र तरीसुद्धा व्हेनिसचे हे नौकानयन खूप खूष करून गेले याचे कारण म्हणजे या बोटीतून व्हेनिस शहराच्या अक्षरश: पाण्याच्या काठी उभ्या असलेल्या जुन्या सुंदर इमारतींचे, बंगल्यांचे, हवेलींचे आणि गल्लीबोळींचे अगदी जवळून दर्शन झाले. या गंदोला नौकानयनातच 'ग्रेट गॅम्बलर' या चित्रपटांत अमिताभ बच्चन आणि झीनत अमन यांच्यावर ' दो लफझो की है दिल की कहानी' या गीताचे चित्रीकरण झाले होते हे नंतर कळाले.त्या दोन दिवसांच्या भेटीत व्हेनिस शहराच्या गल्लीबोळांतून पायी हिंडलो. पाण्यात वसलेले एक शहर म्हणून व्हेनिसने सगळ्या जगात नाव कमावले आहे आणि इटालीच्या दौऱ्यावर असणारे बहुतेक पर्यटक या शहराला भेटी देतातच. रोमवरून व्हेनिसला जाताना आधी पादुआ हे एक रेल्वेस्टेशन आणि एक प्रसिद्ध ख्रिस्ती तीर्थक्षेत्र येते. ख्रिस्ती धर्मातील संत फ्रान्सिस झेव्हियरप्रमाणे एक नावाजलेला संत असलेल्या संत अँथनी ऑफ पादुआ याची ही कर्मभूमी. रोम आणि इटालीच्या सहलीवर असणारे ख्रिस्ती भाविक पादुआला हमखास भेट देतातच. कॅथॉलिक पंथामध्ये संतांचे एका आगळेवेगळॆ स्थान असते. चर्चने म्हणजे धर्मपीठाने अधिकृतरीत्या शिक्कामोर्तब केल्यानंतरच एखाद्या व्यक्तीला संतपदाचा सन्मान प्राप्त होतो. अनेक जणांना त्यांच्या मृत्यूनंतर तीन-चार शतकांनंतर संतपद मिळाले आहे. कोलकात्याच्या संत तेरेजा आणि पोप जॉन पॉल दुसरे यांना त्यांच्या मृत्यूनंतर काही वर्षांतच संतपद मिळाले. (माझा जन्म झाला तो दिवस संत कामिल याचा सण, म्हणून श्रीरामपूरचे त्यावेळचे धर्मगुरू असलेले जर्मन मिशनरी फादर आयवो मायर यांनी बाप्तिस्मा करताना या संतांचे नाव दिले. त्याकाळात अनेक पालक आपल्या अपत्याचे नामकरण करण्याचे अधिकार धर्मगुरूंना प्रदान करत असत.) आमच्याकडे वेळ कमी होता नाहीतर आम्हीही पादुआ येथे गेलो असतोच. मात्र व्हेनिसला येतांना आणि रोमला परत जाताना आमची रेल्वे पादुआ येथे थांबली तेव्हा त्या संतभूमीच्या स्टेशनावर उतरून प्लॅटफॉर्मवर भरपूर फोटो काढले. आता कधीकधी संत अँथनीचे नोव्हेना आणि फेस्तला (सण) हजेरी लावताना पादुआ तीर्थक्षेत्रालाही भेट द्यायला हवी होती अशी चुटपूट कधीकधी लागतेच.

व्हेनिस येथे पहिल्यांदाच येणारा प्रत्येक पर्यटक या शहराच्या नावीन्यपूर्ण वैशिष्ट्याने भारून जातो. रोमच्या परतीच्या प्रवासासाठी आम्ही व्हेनेझिया सांता लुसिया रेल्वे स्टेशनवर आलो तेव्हा एक आगळावेगळा अनुभव आपण घेतला आहे याची जाणीव होती.व्हेनिस येथे पहिल्यांदाच येणारा प्रत्येक पर्यटक या शहराच्या नावीन्यपूर्ण वैशिष्ट्याने भारून जातो. रोमच्या परतीच्या प्रवासासाठी आम्ही व्हेनेझिया सांता लुसिया रेल्वे स्टेशनवर आलो तेव्हा एक आगळावेगळा अनुभव आपण घेतला आहे याची जाणीव होती. 

Our Lady of Lourdes, France

Our Lady of Lourdes, France

Sakal Times blog

http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=4799455696387932904&SectionId=4861338933482912746&SectionName=Blog&NewsDate=20130905&NewsTitle=Our%20Lady%20of%20Lourdes,%20France

We checked into the hotel rooms at Lourdes pilgrim town in France and soon left for the site where Mother Mary is believed to said to appeared to teenager Bernadette Soubirous  in 1858.  My wife Jacqueline, daughter Aditi and I joined the hundreds of pilgrims who were heading towards the basilica built near the site of the apparition. Lourdes is one of the most visited Catholic pilgrim centres in the world. What we experienced during the next three days of our stay in this small town was just unforgettable. The ongoing novena prayers in honour of Mother Mary and her feast on September 8 have refreshed my memories of the days we spent in Lourdes.

We reached at the large ground in front of the impressive Rosary basilica. There were hundreds of wheelchair-bound patients queued up to participate in the evening candle-lit procession during which the devotees said rosary and litany prayers in French, English and other languages. Sick people from various places In Europe and elsewhere are especially brought here to seek their healing. Incidentally the wheel-chairs were moved not by the relatives of the sick but by local volunteers and professional health nurses clad in white and blue uniforms. Lourdes city has indeed seen prosperity due the flourishing pilgrim tourism there. The city is one of the most important centres of Marian devotion, the other being Fatima in Portugal and Vailankanni in India. Some group of devotees in the procession were carrying banners of their nations from various continents and looking at them I wished I too should have prepared a banner of India!

The next morning, we visited the grotto, the site of Mother Mary's apparition. Mary is said to have appeared to peasant girl Bernadette 18 times. A small statue of Mary is placed up higher in the grotto and masses celebrated daily at the site are attended by thousands of visiting devotees. During our visit, a German bishop and an Italian cardinal concelebrated the mass there and me and my family members were privileged to meet both of them, thanks to a Catholic priest who was accompanying us on our Europe tour.

The visit to the Saint Pius X Basilica on the third day of our stay left all of us bewildered. The underground basilica accommodates as many as 25,000 people and is one of the largest churches in the world. International masses with prayers in major world languages are celebrated at the basilica on every Wednesday and 
Sunday morning. Pope John Paul II - the pilgrim pontiff who set a record of visiting a large number of nations - had visited Lourdes first in 1983 and later in 2004.

Lourdes is indeed a beautiful and very clean tourism centre. During our stay there, we walked for a long distance admiring the landscape there, the clean sky blue waters of the river flowing just opposite the grotto and shopping at the local shops. The large number of photographs taken there have helped me to keep afresh memories of this picturesque town.

पोप फ्रान्सिस निवड चर्चचा युरोपकेंद्रित चेहरामोहरा बदलणार

Update:  Wednesday, May 01, 2013 5:26:44 PM IST स्त्री प्रतिष्ठा अभियान वाचकांचा पत्रव्यवहार  |  ई-पेपर  |  Bookmark  |  Download Font पाणी पाणी रे...  |  |  |

मुख्य पान | संपादकीय | सप्तरंग | फॅमिली डॉक्टर | क्रीडा | मनोरंजन | मुक्तपीठ | पैलतीर | अर्थविश्व | तनिष्का | भन्नाट | ब्लॉग Youth Beats | पुणे | मुंबई | पश्चिम महाराष्ट्र | उत्तर महाराष्ट्र | मराठवाडा | विदर्भ | कोकण | महाराष्ट्र | देश | विदेश | व्हिडिओ गॅलरी

मुख्यपान » संपादकीय » बातम्या   चर्चचा युरोपकेंद्रित चेहरामोहरा बदलणार - कामिल पारखे शुक्रवार, 15 मार्च 2013 - 12:00 AM IST Tags: editorial, Camil parkhe चर्चच्या विविध प्रश्‍नांवरील भूमिकेमध्येही काही मूलगामी बदल होतील काय, अशी उत्सुकता निर्माण झाली आहे.  अर्जेंटिनाचे कार्डिनल जॉर्ज बेर्गोग्लिओ यांची 266 वे पोप म्हणून निवड झाल्याने जगभर पसरलेल्या कॅथॉलिक चर्चच्या इतिहासात नवे पायंडे पडले आहेत. ख्रिस्ती धर्माला दोन हजार वर्षांची परंपरा आहे. अनेक शतकांच्या कालावधीनंतर पहिल्यादांच या सर्वोच्च धार्मिक पदावर युरोपबाहेरील कार्डिनलची निवड झाली आहे. नव्या पोपची निवड करण्यासाठी जगभरातील 115 कार्डिनल व्हॅटिकनच्या ऐतिहासिक "सिस्टाईन चॅपेल'मध्ये एकत्र आले, तेव्हा नवा पोप कोण असेल, कुठल्या देशातील वा खंडातील वा वंशाचा असेल याविषयी अनेक अंदाज व्यक्त केले जात होते. युरोपबाहेरील कार्डिनलची पोप म्हणून निवड झाल्याने कॅथॉलिक चर्चच्या युरोपकेंद्रित भूमिकेत निश्‍चितच बदल होईल. त्याशिवाय चर्चचा विविध प्रश्‍नांबाबतचा दृष्टिकोन तसेच सामाजिक आणि नैतिक प्रश्‍नांबाबतच्या धोरणांतही काही बदल या निवडीमुळे होऊ शकेल. अन्य धार्मिक समुदायांबाबतच्या दृष्टिकोनातही बदल होतो का ते पाहावे लागेल. लॅटिन अमेरिकी देशांचे विकासासाठी जसे प्रयत्न चालू आहेत, त्याचप्रमाणे इतिहासात अनियंत्रित राजसत्तांच्या विरोधात वेळोवेळी उठावही झाले आहेत. चर्चने लोकांच्या अशा काही चळवळींना पाठिंबा देऊन त्यांना मोठा दिलासा दिला होता. पोप जॉन पॉल यांनी चार दशकांपूर्वी कॅथॉलिक पंथाचे सर्वोच्च धर्मगुरू म्हणून सूत्रे हाती घेतली. त्यांनी शांतिदूत म्हणून लौकिक मिळवला; मात्र कॅथॉलिक चर्चच्या धोरणांत मूलगामी असे बदल केले नाहीत. त्यांच्यानंतर आलेल्या पोप बेनेडिक्‍ट यांनीही सहा वर्षांच्या कालावधीत चर्चमध्ये फारसे बदल केले नाहीत. त्यामुळेच जगभर पसरलेल्या कॅथॉलिक पंथीय लोकांना नवे पोप फ्रान्सिस यांच्याकडून अनेक अपेक्षा आहेत. ख्रिस्ती धर्म मूळचा इस्राईलचा असला तरी नंतरच्या काही ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या धर्माला पाश्‍चिमात्य विशेषत: युरोपियन चेहरामोहरा प्राप्त झाला होता. गेल्या काही शतकांत ख्रिस्ती धर्माचा आशिया आणि आफ्रिका खंडात प्रसार झाला तरी या युरोपकेंद्रित स्वरूपात फारसा बदल झाला नाही, याचे कारण कॅथॉलिक चर्चच्या धर्मगुरूंत आणि उच्चाधिकाऱ्यांमध्ये युरोपियन व्यक्तींचीच संख्या अधिक होती. गेल्या काही दशकांत या परिस्थितीत बदल झाले आहेत. चर्चच्या कार्डिनलमध्ये विशेषत: आफ्रिकन व्यक्तींचाही समावेश आहे. पोपच्या निवडणुकीत सहभागी झालेल्या आणि ज्यांना पोप होण्याचीही संधी होती अशा कार्डिनलमध्ये भारतातील पाच जणांचा समावेश होता. भारताच्या इतिहासात प्रथमच इतक्‍या संख्येने भारतीय कार्डिनलनी या निवडणुकीत भाग घेतला होता. नवे पोप फ्रान्सिस यांच्यासमोर अनेक आव्हाने आहेत. गेल्या काही दशकांत कॅथॉलिक चर्चला अनेक गंभीर समस्यांना तोंड द्यावे लागले होते. लहान मुलांवर लैंगिक अत्याचार केल्याचे आरोप पाश्‍चिमात्य राष्ट्रांतील अनेक धर्मगुरूंवर झाले आहेत. या घटनांमुळे कॅथॉलिक चर्चची मोठ्या प्रमाणात बदनामी झाली आहे. चर्चच्या समलिंगी सबंधविरोधी धोरणाविरुद्धही अनेक संघटनांनी आवाज उठवला आहे. कुठल्याही प्रकारच्या गर्भपातास कॅथॉलिक चर्चचा अगदी पूर्वीपासून ठाम विरोध आहे. या व अशा सर्वच प्रश्‍नांबाबत नवे पोप काय भूमिका घेतात, याकडे सर्व जगाचे लक्ष असेल. आफ्रिका, आशिया खंडांत कॅथॉलिकांचे प्रमाण लक्षणीय आहे. या देशांतील धर्मगुरूंची बिशप अणि कार्डिनल पदांवर चर्चने नेमणूक करावी, अशी या लोकांची अपेक्षा आहे. भविष्यात भारतीय कार्डिनलचीसुद्धा पोपपदावर निवड होऊ शकते. फोटो गॅलरी